Prawo dla rodziny

Hergewet - instytucja w dawnym prawie spadkowym. Obejmował odzież męską, konie z uprzężą, broń i zbroję i mógł być odziedziczony tylko przez krewnych męskich.

Zobacz też

• gerada

Bibliografia

• Bardach J., Leśnodorski B., Pietrzak M., Historia państwa i prawa polskiego, wyd. 4 poprawione, Warszawa 1985.
• Suski P., Spory wokół gerady i hergewetu w polskim miejskim prawie spadkowym w XVI w. Prawo blisko człowieka. Z dziejów prawa rodzinnego i spadkowego, pod red. Macieja Mikuły, Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, Kraków 2008.

Małżeństwo może być unieważnione tylko z przyczyn określonych w Kodeksie rodzinnym i opiekuńczym. Wyrok unieważniający małżeństwo jest konstytutywny - dopóki nie stanie się prawomocny, małżeństwo zawarte wbrew zakazowi istnieje i korzysta z pełnej ochrony prawnej. Do skutków unieważnienia małżeństwa w zakresie stosunku małżonków do wspólnych dzieci oraz w zakresie stosunków majątkowych między małżonkami stosuje się odpowiednio przepisy o rozwodzie.

Spis treści

• 1 Przyczyny unieważnienia
  • 1.1 Przeszkody małżeńskie
  • 1.2 Wady oświadczeń woli
  • 1.3 Niedostatki pełnomocnictwa
• 2 Legitymacja czynna w procesie o unieważnienie
• 3 Konwalidacja małżeństwa
• 4 Bibliografia

//

Przyczyny unieważnienia

Przyczyny unieważnienia małżeństwa można podzielić na trzy grupy:

Przeszkody małżeńskie

 Osobny artykuł: Przeszkody małżeńskie.

• wiek (mniej niż 18 lat)
• ubezwłasnowolnienie całkowite
• choroba psychiczna
• bigamia
• pokrewieństwo (w linii prostej oraz rodzeństwo)
• powinowactwo (w linii prostej)
• przysposobienie

Wady oświadczeń woli

Wady oświadczeń o wstąpieniu w związek małżeński:

• brak świadomości
• błąd co do tożsamości drugiej strony
• wpływ bezprawnej groźby drugiej strony lub osoby trzeciej na wyrażenie woli, jeżeli z okoliczności wynika, że składający oświadczenie mógł się obawiać, że jemu samemu lub innej osobie grozi poważne niebezpieczeństwo osobiste (wymuszone małżeństwo)

Niedostatki pełnomocnictwa

Niedostatki pełnomocnictwa udzielonego do zawarcia małżeństwa:

• brak zezwolenia sądu na złożenie oświadczenia o wstąpieniu w związek małżeński przez pełnomocnika
• pełnomocnictwo nieważne
• pełnomocnictwo skutecznie odwołane

Legitymacja czynna w procesie o unieważnienie

Legitymacja czynna w procesie o unieważnienie małżeństwa, uzależniona jest od przyczyny unieważnienia.

• w przypadku unieważnienia małżeństwa z powodu przeszkody wieku, ubezwłasnowolnienia, choroby psychicznej, powinowactwa i przysposobienia - tylko małżonkowie
• w przypadku bigamii i pokrewieństwa - każdy, kto ma w tym interes prawny (np. małżonek i dzieci z poprzedniego małżeństwa w przypadku bigamii)
• w przypadku przeszkody wieku, gdy kobieta zaszła w ciążę - tylko ona
• w przypadku wadliwości związanych z pełnomocnictwem - tylko małżonek, który udzielił tego pełnomocnictwa
• w przypadku wad oświadczeń woli - tylko małżonek, który złożył oświadczenie dotknięte wadą.

Ponadto powództwo o unieważnienie małżeństwa w każdym przypadku może wytoczyć prokurator.

Konwalidacja małżeństwa

Gdy okoliczność, ze względu na którą małżeństwo było zakazane ustała, mamy do czynienia z konwalidacją małżeństwa. Powoduje to, iż małżeństwo zawarte mimo istnienia przeszkody nie może być unieważnione. Okoliczności prowadzące do konwalidacji można podzielić na cztery grupy:

1. Ustanie przeszkód małżeńskich
   • wiek - osiągnięcie wymaganego wieku przed wytoczeniem powództwa
   • ubezwłasnowolnienie - gdy zostało uchylone
   • bigamia - jeśli poprzednie małżeństwo ustało lub zostało unieważnione (z wyjątkiem sytuacji gdy małżeństwo ustało przez śmierć osoby, która zawarła ponowne małżeństwo)
   • przysposobienie - gdy stosunek przysposobienia ustał
2. Fakt nawiązania przez małżonków pożycia, mimo wadliwości związanych z pełnomocnictwem
3. Upływ terminów do wytoczenia powództwa o unieważnienie małżeństwa z powodu wad oświadczeń o wstąpieniu w związek małżeński - 6 miesięcy od ustania stanu wyłączającego świadome wyrażenie woli albo od wykrycia błędu albo od ustania stanu obawy wywołanej groźbą, a w każdym wypadku 3 lata od zawarcia małżeństwa
4. Zakaz unieważnienia małżeństwa po jego ustaniu. Od tej zasady istnieją dwa wyjątki - można unieważnić małżeństwo mimo jego ustania:
   • gdy zostało zawarte pomimo występowania przeszkody pokrewieństwa lub bigamii
   • gdy ustało z powodu śmierci jednego z małżonków, jeżeli śmierć nastąpiła w czasie po wytoczeniu powództwa o unieważnienie

Bibliografia

• Jerzy Ignatowicz, Mirosław Nazar Prawo rodzinne, Warszawa, LexisNexis, 2006 ISBN 978-83-7334-643-7.

Artykuł uwzględnia stan prawny na 30 czerwca 2006. Zapoznaj się z zastrzeżeniami dotyczącymi pojęć prawniczych.

Separacja polega na tak zwanym rozdzieleniu małżonków od stołu i łoża. Może być faktyczna lub formalna - orzeczona przez sąd.

Spis treści

• 1 Istota seperacji
• 2 Przesłanki orzeczenia separacji
• 3 Skutki orzeczenia separacji
• 4 Zniesienie separacji
• 5 Postępowanie w sprawie o separację
• 6 Zobacz też
• 7 Przypisy

//

Istota seperacji

Separacja prawna polega na uchyleniu wspólnoty małżeńskiej, jednak bez prawa wstępowania przez małżonków w nowy związek małżeński. W polskim kodeksie rodzinnym i opiekuńczym normy dotyczące separacji są uregulowane w artykułach od 611 do 616 KRO. W wielu krajach Europy Zachodniej orzeczenie przez sąd rozwodu musi być obowiązkowo poprzedzone okresem separacji.

Przesłanki orzeczenia separacji

Według prawa polskiego przesłanką separacji jest zupełny rozkład pożycia małżonków (lecz nie jednocześnie trwały, albowiem jest to przesłanką orzeczenia rozwodu). Nie można jej jednak udzielić, jeżeli z tego powodu ucierpiałoby dobro wspólnych małoletnich dzieci lub jeżeli udzielenie separacji byłoby sprzeczne z zasadami współżycia społecznego. Separację można natomiast orzec na zgodny wniosek małżonków, gdy nie mają oni wspólnych małoletnich dzieci ( sąd nie orzeka wówczas o winie rozkładu pożycia, lecz następują takie skutki, jakby żaden z małżonków nie ponosił winy ).

Skutki orzeczenia separacji

Zasadniczo orzeczenie separacji wywołuje takie same skutki, jak orzeczenie rozwodu. Ustawa może jednak w tej mierze postanowić inaczej, czego przykładem jest regulacja odnosząca się do kwestii powrotu małżonka do poprzednio noszonego nazwiska ( małżonek rozwiedziony może bowiem w ciągu trzech miesięcy od uprawomocnienia się wyroku rozwodowego powrócić do nazwiska, które zmienił wskutek zwarcia związku małżeńskiego; jeżeli zaś orzeczono separację, to nie ma takiej możliwości ). Wskutek orzeczenia separacji ustaje wspólność majątkowa pomiędzy małżonkami, nie działa również domniemanie pochodzenia od męża matki dziecka urodzonego po upływie 300 dni od ustania separacji.

Zniesienie separacji

Sąd orzeka o zniesieniu separacji na zgodne żądanie małżonków.Jeżeli małżonkowie mają wspólne małoletnie dzieci, sąd rozstrzyga także o władzy rodzicielskiej nad nimi. W momencie zniesienia separacji ustają jej skutki.

Postępowanie w sprawie o separację

Sąd wydaje postanowienie o separacji po obowiązkowym przeprowadzeniu rozprawy. W toku postępowania sąd nakłania strony do pojednania. W przypadku, gdy ono nie nastąpi ( i niecelowe okaże się odroczenie rozprawy ) sąd przystępuje do rozpoznania sprawy.

Również postanowienie o zniesieniu separacji sąd wydaje dopiero po przeprowadzeniu rozprawy. W momencie wszczęcia postępowania o zniesienie separacji zawiesza się z urzędu postępowanie w sprawie o:

• eksmisję jednego z małżonków pozostających w separacji ze wspólnego mieszkania,
• korzystanie przez tychże małżonków ze wspólnego mieszkania.

Z chwilą uprawomocnienia się postanowienia o zniesieniu separacji, powyższe postępowania umarza się z urzędu. Postępowanie zostaje również umorzone z chwilą śmierci jednego z małżonków.

Zobacz też

• przegląd zagadnień z zakresu prawa

Przypisy

1. ↑ Separacja a rozwód, skutki w sferze majątkowej

Zapoznaj się z zastrzeżeniami dotyczącymi pojęć prawniczych.

Projekt Lutostańskiego z 1937 r. - projekt prawa małżeńskiego osobowego oparty na nowoczesnych zasadach. Opracowała go podkomisja na czele z Karolem Lutostańskim. Przewidywał:

• całkowite równouprawnienie żony i męża;
• dopuszczał unormowanie majątkowych stosunków na zasadzie umowy;
• systemem ustawowym był system podziału dorobku, który polegał na tym, że w trakcie trwania małżeństwa majątek zarówno wniesiony, jak i dorobkowy stanowił indywidualną własność każdego z małżonków, którzy mogli - każdy samodzielnie - nim rozporządzać;
• po ustaniu małżeństwa cały majątek dorobkowy łączono w jedną masę i dzielono na dwie równe części, z których w razie śmierci jednego z małżonków połowa majątku przypadała żyjącemu, a druga spadkobiercom zmarłego; w razie rozwodu każdy ze współmałżonków zatrzymywał połowę, bez względu na wysokość swego wkładu w majątek dorobkowy.

Sądowe ustalenie ojcostwa jest, obok uznania dziecka przez ojca, jednym ze sposobów na ustalenie ojcostwa wg polskiego prawa rodzinnego w przypadku, gdy :

• nie zachodzi domniemanie, że ojcem jest mąż matki

lub

• takie domniemanie zostało obalone.

Sądowego ustalenia ojcostwa żądać może matka dziecka lub samo dziecko, gdy jednak dziecko osiągnie pełnoletność z żądaniem wystąpić może tylko ono.

Powództwo wytacza się przeciwko domniemanemu ojcu. Gdy mężczyzna ten nie żyje, powództwo wytoczyć można przecwko kuratorowi ustanowionemu przez sąd opiekuńczy.

W przypadku, kiedy powództwo zostaje oddalone, ponieważ ekspertyza sądowo-lekarska wykluczyła ojcostwo pozwanego mężczyzny występuje jedna z poniższych sytuacji:

• u kobiety występuje “miesiączka” — u części na kobiet na początku ciąży (tak do 8 tygodnia) mogą wystąpić jedno lub dwa krwawienia w przewidywanym terminie miesiączki, które mogą zostać pomylone z normalnym krwawieniem miesięcznym. Powoduje to, że kobieta może uważać za ojca dziecka mężczyznę, z którym współżyła po ostatniej “miesiączce”;
• kobieta w okresie koncepcyjnym mogła współżyć z kilkoma partnerami, a ponieważ polskie ustawodawstwo pozwala pozywać tylko jednego mężczyznę, to w pierwszej kolejności pozywany jest mężczyzna, którego ojcostwo jest najprawdopodobniejsze (np. stały “chłopak” w danym okresie a nie partner “przygody”) lub najbardziej pożądane (najzamożniejszy z tych mężczyzn);
• celowo pozywany jest mężczyzna niebędący ojcem, przy czym upowszechnienie badań DNA zmieniło nieco charakter tych sytuacji:
  • do czasu wprowadzenia badań DNA powszechnie wierzono, że badania antygenów grupowych krwi i antropologiczne mają niską siłę wykluczeniową (tzn. w przypadku badania grup krwi ABO i Rh prawdopodobieństwo wykluczenia ojcostwa u mężczyzny niebędącego ojcem istotnie wynosiło tylko 0,27, ale od lat 1980 w rzeczywistości badano kilkanaście układów grupowych — MN, Kell, Duffy itd. — oraz antygeny HLA, co dawało prawdopodobieństwo wykluczenia rzędu 0,95, co jednak nie było powszechnie wiadome), więc niektóre kobiety próbowały pozywać np. bogatych sąsiadów, z którymi nie współżyły;
  • ponieważ powszechnie teraz wiadomo, że siła wykluczeniowa badań DNA to co najmniej 0,9999, to obecnie sytuacje opisane powyżej nie mają prawie wcale miejsca. Jednakże równoczesny postęp w metodach wykrywania ciąży umożliwił jej wykrycie dużo wcześniej, to teraz zdarzają się przypadki, że kobieta będąca w ciąży np. z partnerem “przygody” nierokującym płacenia alimentów, stara się doprowadzić jak najszybciej do stosunku z innym mężczyzną (”pewniejszym”) i po czym usiłuje przekonać go co do prawdziwości jego “ojcostwa” (a pozew jest elementem tych działań, bo kobieta stara się wtedy odwieść mężczyznę od wykonania badań DNA i przekonać do zawarcia ugody). Działania takie mogą przynieść skutek, ponieważ ciąża jest wykrywana wcześnie, więc mężczyzna nie nabierze podejrzeń, że ciąża trwała krótko, a dziecko jest donoszonym noworodkiem a nie wcześniakiem.
• dziecko zostało zamienione w szpitalu — wyjątkowo rzadkie.

Dawca nasienia (także dawca spermy) – mężczyzna, który oddaje próbkę swojej spermy celem wykorzystania zawartych w niej plemników do zapłodnienia metodą in vitro bądź inseminacji domacicznej komórek jajowych kobiety, która nie może (niepłodność) bądź nie ma z kim (samotność) począć dziecka. Pojęcie to może także opisywać mężczyznę zgadzającego się na stosunek z samotną, obcą mu kobietą zamierzającą począć, urodzić i wychować dziecko bez jego udziału. Mężczyzna taki jest odpowiednikiem matki zastępczej.

Sperma z reguły pobierana jest od dawcy metodą naturalną (np. poprzez masturbację i towarzyszącą mu ejakulację). Nasienie zazwyczaj nie ma indywidualnego przeznaczenia, lecz składane jest do banku spermy, gdzie w stanie zamrożonym przechowywane może być przez kilka lat, z nieznacznym jedynie uszczerbkiem dla żywotności plemników.

Aspekty prawne

Oddanie nasienia na przechowywanie i wykorzystanie odbywa się na podstawie umowy zawartej pomiędzy instytucją pośredniczącą (bank spermy, klinika położnicza), a mężczyzną. Umowy takie zazwyczaj regulują kwestię ochrony danych osobowych dawcy, który chce pozostać anonimowy i nie chce pełnić roli ojca z obcą mu kobietą i wobec poczętego później dziecka. Niemniej jednak, w świetle przepisów polskiego prawa rodzinnego, jeżeli taka informacja wyjdzie na jaw, matce bądź dziecku (w pewnych granicach czasowych) przysługuje powództwo o ustalenie ojcostwa dziecka, skoro nie zachodzi domniemanie ojcostwa wynikające ze wspólnego pożycia, którego w przypadku metody in vitro nie ma. Dowodem ojcostwa będzie tutaj badanie DNA ojca i dziecka, które uznawane jest również przed polskimi sądami (przy czym każdorazowa ocena należy do sądu).

Zobacz też

• bezdzietność
• zapłodnienie in vitro
• matka zastępcza
• ojciec
• pochodzenie dziecka

Linki zewnętrzne

• (pol.) Anonimowy dawca spermy odnaleziony dzięki Internetowi (Stany Zjednoczone)
• (pol.) Dawca nasienia zapłaci alimenty (Szwecja)

Zasada trwałości – w ujęciu prawa polskiego zasada trwałości oznacza, że małżeństwo powinno łączyć małżonków przez całe życie i tym samym powinno być związkiem dozgonnym, tzn. istniejącym do chwili śmierci jednego z małżonków.

Gdy jednak stanie się związkiem martwym, a więc przestaje funkcjonować, może być rozwiązane przez rozwód. Zasadę trwałości małżeństwa realizuje również wprowadzona do prawa polskiego instytucja separacji sądowej, mogąca pełnić funkcję restytucyjną (przywrócenie), gdyż polski ustawodawca uzależnił orzeczenie separacji od zupełności rozkładu pożycia małżonków.

Zasady trwałości nie należy utożsamiać z prawem kanonicznym Kościoła Katolickiego, które wyłącza możność rozwiązania małżeństwa.

Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r.
Kodeks rodzinny i opiekuńczy

Nazwa potoczna
kodeks rodzinny i opiekuńczy

Skrót nazwy
kro, krio, k.r.o.

Data wydania
25 lutego 1964 r.

Miejsce publikacji
Dz. U. z 1964 r. Nr 9, poz. 59

Data wejścia w życie
1 stycznia 1965 r.

Rodzaj aktu
ustawa

Przedmiot regulacji
prawo rodzinne i opiekuńcze

Status
obowiązujący

Ostatnio zmieniony przez
Dz. U. z 2008 r. Nr 220, poz. 1431

Wejście w życie ostatniej zmiany
13 czerwca 2009 r.

Przeczytaj: Ważne zastrzeżenia!

Kodeks rodzinny i opiekuńczy - akt normatywny będący podstawowym źródłem polskiego prawa rodzinnego, w sposób kompleksowy regulujący stosunki rodzinne, uchwalony przez Sejm w dniu 25 lutego 1964 r., wszedł w życie w dniu 1 stycznia 1965 r.

Spis treści

• 1 Geneza
• 2 Systematyka kodeksu
• 3 Nowelizacje
• 4 Zobacz też
• 5 Linki zewnętrzne

//

Geneza

Kodeks rodzinny i opiekuńczy został uchwalony w celu rozbudowania i uzupełnienia regulacji prawa rodzinnego w porównaniu z kodeksem rodzinnym z 1950 r. wobec wielu luk i rozrastającego się orzecznictwa sądowego. Jego uchwalenie stanowiło też ostatni etap unifikacji polskiego prawa rodzinnego w okresie powojennym.

Równocześnie uchwalono ustawę - przepisy wprowadzające kodeks rodzinny i opiekuńczy, która określiła wejście w życie kodeksu, uchylała przepisy obowiązujące poprzednio w tej materii oraz zawierała szereg przepisów intertemporalnych.

Systematyka kodeksu

• TYTUŁ I: MAŁŻEŃSTWO
  • Dział I: Zawarcie małżeństwa
  • Dział II: Prawa i obowiązki małżonków
  • Dział III: Małżeńskie ustroje majątkowe
    • Rozdział I: Ustawowy ustrój majątkowy
    • Rozdział II: Umowne ustroje majątkowe
      • Oddział 1: Przepisy ogólne
      • Oddział 2: Wspólność majątkowa
      • Oddział 3: Rozdzielność majątkowa
    • Rozdział III: Przymusowy ustrój majątkowy
  • Dział IV: Ustanie małżeństwa
  • Dział V: Separacja
• TYTUŁ II: POKREWIEŃSTWO
  • Dział I: Rodzice i dzieci
    • Rozdział I: Pochodzenie dziecka
    • Rozdział II: Stosunki między rodzicami a dziećmi
      • Oddział 1: Przepisy ogólne
      • Oddział 2: Władza rodzicielska
  • Dział II: Przysposobienie
  • Dział III: Obowiązek alimentacyjny
• TYTUŁ III: OPIEKA I KURATELA
  • Dział I: Opieka nad małoletnim
    • Rozdział I: Ustanowienie opieki
    • Rozdział II: Sprawowanie opieki
    • Rozdział III: Nadzór nad sprawowaniem opieki
    • Rozdział IV: Zwolnienie opiekuna i ustanie opieki
  • Dział II: Opieka nad ubezwłasnowolnionym całkowicie
  • Dział III: Kuratela

Nowelizacje

Od czasu uchwalenia kodeks rodzinny i opiekuńczy był kilkukrotnie nowelizowany, głównie w okresie III Rzeczypospolitej. Najważniejsze zmiany dotyczyły:

• przepisów o przysposobieniu
• wyboru nazwisk noszonych przez małżonków
• unormowania w kodeksie konkordatowej formy zawarcia małżeństwa
• unormowania w kodeksie instytucji separacji
• reformy małżeńskich ustrojów majątkowych

Zobacz też

• kodeks

Linki zewnętrzne

• Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. — Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 1964 r. Nr 9, poz. 59)
• Tekst jednolity ustawy (Dz. U. z 1964 r. Nr 9, poz. 59) (PDF)

Hergewet - instytucja w dawnym prawie spadkowym. Obejmował odzież męską, konie z uprzężą, broń i zbroję i mógł być odziedziczony tylko przez krewnych męskich.

Zobacz też

• gerada

Bibliografia

• Bardach J., Leśnodorski B., Pietrzak M., Historia państwa i prawa polskiego, wyd. 4 poprawione, Warszawa 1985.
• Suski P., Spory wokół gerady i hergewetu w polskim miejskim prawie spadkowym w XVI w. Prawo blisko człowieka. Z dziejów prawa rodzinnego i spadkowego, pod red. Macieja Mikuły, Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, Kraków 2008.

Kurator (z łac. cura – troska, piecza) – przedstawiciel osoby, która potrzebuje pomocy, lub nie jest w stanie sama prowadzić swoich spraw.

Według aktualnie obowiązującego kodeksu rodzinnego i opiekuńczego kuratora ustanawia się w wypadkach przewidzianych w ustawie (art. 178 k.r. i o.), a mianowicie: dla osoby ubezwłasnowolnionej częściowo, dla nieobecnego, dla osoby ułomnej na jej żądanie, a także dla dziecka poczętego – jeszcze nie urodzonego. Organ państwowy (np. sąd opiekuńczy), który ustanowił kuratora, przyzna mu na jego żądanie stosowne wynagrodzenie za sprawowanie kurateli. Wynagrodzenie to pokrywane jest z majątku osoby, dla której został ustanowiony. Jeżeli osoba ta nie ma majątku, wynagrodzenie pokrywa ten, na czyje żądanie kurator został ustanowiony.

Kuratorem jest także nieordynowany przedstawiciel parafii lub innych jednostek administracyjnych niektórych kościołów protestanckich.

Zobacz też

Zobacz hasło kurator w Wikisłowniku

• kurator oświaty, kurator sądowy, kurator sztuki
• opiekun

Zapoznaj się z zastrzeżeniami dotyczącymi pojęć prawniczych.